Rodzaje zabytków

Zabytki w powiatach

Polecamy

Opis zabytku

Zamek w Ostródzie – dawna siedziba komturów krzyżackich



Zamek w Ostródzie był stolicą komturii, a więc jednostki zajmującej najwyższą pozycję w podziale administracyjnym Państwa Krzyżackiego. Był jednym z dwóch istniejących niegdyś, a jedynym zachowanym do dziś zamkiem komturskim na terenie obecnego województwa warmińsko-mazurskiego.



Historia

Zamek krzyżacki komturski w Ostródzie powstał prawdopodobnie na miejscu osady pruskiej. Początkowo Krzyżacy wznieśli tu drewniano-ziemną warownię, będącą siedzibą niższego rangą urzędnika krzyżackiego, podległego komturowi w Dzierzgoniu. Nazwa zamku i miasta wywodzi się od miejscowości Osterode w Dolnej Saksonii, skąd przybyli pierwsi osadnicy. Osterode należało do książąt brunszwickich, z którego to rodu pochodził komtur dzierzgoński Luter, założyciel Ostródy. Siedzibą komtura stał się zamek w Ostródzie w 1341 roku. Komturii ostródzkiej podlegały zamki w Działdowie, Nidzicy, Wielbarku, Olsztynku, Dąbrownie i Iławie. Zamek murowany zaczęto wznosić w 1349 roku za komtura Günthera von Hohensteina. Budowa trwała do około 1380 roku. W 1381 roku w wyniku najazdu Litwinów spłonął stary, drewniany i nowy, murowany zamek – prace naprawcze trwały do 1397 roku. Zamek w Ostródzie był najważniejszym elementem obronnym południowych granic państwa krzyżackiego, stąd zawsze składowano tu dużą ilość broni i żywności. W czasie Wielkiej Wojny zamek ostródzki przez dwa miesiące był okupowany przez wojska polskie-litewskie. Po bitwie pod Grunwaldem, ostródzkim zamkiem na krótko władał książę Janusz Mazowiecki, który otrzymał go od króla Władysława Jagiełły. Na zamku złożono ciała poległych w bitwie pod Grunwaldem dostojników Zakonu, m.in. wielkiego mistrza Ulryka von Jungingena, następnie przewiezione do Malborka. We wrześniu 1410 roku ponownie przejęli zamek Krzyżacy. Po II pokoju toruńskim Ostróda pozostała w granicach państwa krzyżackiego. Po sekularyzacji Prus w 1525 roku zamek w Ostródzie stał się siedzibą starosty. W 1629 roku w ostródzkim zamku kwaterował król szwedzki Gustaw Adolf. W latach 1633-1643 był własnością księcia śląskiego na Legnicy i Brzegu – Jana Chrystiana z Piastów, ożenionego z księżniczką pruską Dorotą Sybillą von Hohenzollern. Książę śląski otrzymał go w zastaw na 10 lat od elektora Jerzego Fryderyka Wilhelma von Hohenzollerna w zamian za niewypłacony mu posag. Zamek został w znacznym stopniu przebudowany w 1642 roku poprzez otoczenie go wałami i bastionami ziemnymi. Największych szkód zamek doznał w 1788 roku, kiedy to wyniku wielkiego pożaru wybuchł proch składowany w skrzydle wschodnim. Pożar ogarnął cały zamek, całkowicie zniszczone zostało skrzydło wschodnie, zawaliły się dachy. Od tego momentu zamek zaczął popadać w ruinę. W 1807 roku na zamku w pokoju na piętrze skrzydła północnego od 21 lutego do 1 kwietnia rezydował cesarz Napoleon Bonaparte. Po bitwie pod Pruską Iławką powołano tu główną kwaterę armii francuskiej. W kwietniu, ze względu na zimno, Napoleon przeniósł się na kilka miesięcy do barokowego pałacu hrabiów Dohna-Finckenstein w Kamieńcu koło Susza. W XIX wieku zamek był kilkakrotnie przebudowywany, a w 1915 roku adaptowano go na cele mieszkalne. W 1945 roku zamek został niemal całkowicie zniszczony i przez kilka lat po wojnie pozostawał w ruinie. Odbudowano go dopiero w latach 1977-1992 w formie założenia trzyskrzydłowego, bez skrzydła wschodniego, które nie istniało już od czasów pożaru w 1788 roku. W miejscu tym wzniesiono mur kurtynowy. Obecnie na zamku mieści się powołane w 2000 roku muzeum, placówki kulturalne, restauracja. Część ekspozycyjna zawiera wystawę stałą - "Z dziejów Ostródy i okolic" oraz salę, w której urządzane są wystawy czasowe.



Opis architektoniczny

Zamek usytuowano w północno-zachodniej części miasta, oddzielając całe założenie fosą, murem obronnym i parchamem (obronnym międzymurzem). Zamek założono na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 44,7x45,2 m. Skrzydło bramne usytuowano od zachodu. Dodatkowo wjazdu na zamek chronił most zwodzony nad fosą i budynek przedbramia z dodatkową bramą. Wszystkie cztery skrzydła były podpiwniczone. Skrzydła reprezentacyjne(południowe i północne) miały trzy kondygnacje, natomiast urzędowo-mieszkalne (zachodnie i wschodnie) – cztery. Piwnice przykrywały sklepienia krzyżowe na gurtach, a przyziemie krzyżowo-żebrowe oparte na filarach granitowych. Najbardziej reprezentacyjne było skrzydło południowe, na którego piętrze mieściła się kaplica i kapitularz, do których prowadziły z krużganka ostrołukowe, bogato profilowane portale. Sklepienia tych pomieszczeń nie zachowały się. Na piętrze skrzydła północnego nad kuchnią usytuowano duży refektarz, z którego poprzez murowany, wsparty na filarze ganek można było dostać się do wieży danskerowej. W skrzydle wschodnim od strony dziedzińca znajdowała się wąska wieża. Zamek ostródzki jako konwentualny musiał jeszcze mieścić dormitorium, infirmerię i skarbiec. W przyziemiu zapewne znajdował się browar, piekarnia i inne pomieszczenia gospodarcze. Wyższe kondygnacje pełniły funkcje obronne i magazynowe, a poddasze spichrzowe. Wokół dziedzińca znajdowały się krużganki, zapewniające komunikację w obrębie zamku, obecnie częściowo zrekonstruowane.



Informacje praktyczne

1.W sezonie muzeum otwarte od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00 do 17.00, w soboty i niedziele od 10.00 do 16.00. Poza sezonem odpowiednio od 9.00 do 16.00 i od 10.00 do 14.00.

2. Bilet normalny 3 zł, ulgowy 2 zł.

3. Bezpłatna toaleta w muzeum.

4. Bezpłatny parking przy Urzędzie Miasta w Ostródzie.

5. Czas zwiedzania – do 1 godziny.









   

O nas



© Zabytki.mazury.pl 2010 - kopiowanie, przepisywanie, przetwarzanie maszynowe, elektroniczne i rozpowszechnianie w całości lub we fragmentach wszystkich tekstów, zdjęć i grafik w całym serwisie bez wiedzy i zgody ich autorów zabronione